„Być kwiatem to głęboka odpowiedzialność”
To be a Flower, is profound Responsibility
„Być kwiatem to głęboka odpowiedzialność” – napisała Emily Dickinson w jednym ze swoich wierszy. To zaskakujące wyznanie: zamiast zachwytu nad pięknem pojawia się zobowiązanie, zamiast niewinnego obrazu kwiatu – opowieść o wysiłku, zależnościach i walce o istnienie.
Dickinson, jedna z najważniejszych amerykańskich poetek XIX wieku, patrzyła na przyrodę z bliska. Kwiaty były obecne nie tylko w jej poezji i listach, ale również w codziennym życiu. Uprawiała rośliny, pielęgnowała ogród i oranżerię, stworzyła zielnik obejmujący ponad czterysta okazów. Nie były więc dla niej wyłącznie wdzięcznym tematem literackim. Poznawała je poprzez obserwację, doświadczenie i bezpośredni kontakt. W jej twórczości natura nie stanowiła jedynie dekoracji ludzkiego świata – była rzeczywistością rządzącą się własnymi prawami, której złożoność wymyka się pobieżnemu spojrzeniu.
W wierszu poetka rozwija tę myśl, prowadząc nas od widzialnego efektu ku temu, co ukryte. Kwiat jest rezultatem procesu, którego nie sposób sprowadzić do chwili zachwytu nad ostatecznym efektem. Aby zakwitnąć, roślina musi dostosowywać do warunków, zdobywać wodę, światło, opierać się wiatrowi, przetrwać kontakt z innymi organizmami. W drugiej części wiersz przybiera formę dynamicznej sekwencji działań – kwiat nie pozostaje biernym przedmiotem, lecz uczestniczy w nieustannym procesie stawania się. Jego istnienie zależy od otoczenia, które jednocześnie umożliwia rozwój i może mu zagrażać.
Dickinson zmienia naszą perspektywę, dla niej bycie kwiatem oznacza odpowiedzialność. Można rozumieć ją jako konieczność sprostania warunkom własnego istnienia, realizacji potencjału i uczestnictwa w większym porządku Natury. To również zaproszenie, by spojrzeć inaczej na samo pojęcie piękna. Za tym, co zachwyca i wydaje się oczywiste, kryje się niewidoczna praca życia – jego kruchość, wytrwałość i zależność od niezliczonych czynników.
W tym miejscu myśl Dickinson spotyka się z praktyką artystyczną Ewy Goral. Jak sama mówi:
„Swoje pierwsze obrazy przedstawiające «rośliny» zaczęłam tworzyć ponad 14 lat temu, zaraz po podróży do Indii. Późniejsze warsztaty etnobotaniczne, spotkanie z Dennisem McKenną oraz współpraca z botanikami i mikologami pozwoliły mi głębiej wniknąć w naturę. Nie jako tło czy ozdobę antropocentrycznego świata, ale jako jego kluczowy element przenikający zarówno mikro-, jak i makrokosmos”.
Prace Goral można odczytywać jako portrety roślin – wymykające się botanicznym kategoriom, otwierające się na indywidualność organicznych form, ich nieoczywistość i tajemnicę. Charakterystyczne dla artystki zainteresowanie roślinnością i formami organicznymi nie prowadzi do traktowania ich jako pięknych obiektów wyjętych z kontekstu. Przeciwnie, zachęca do przekroczenia granicy między oglądaniem a poznawaniem, między estetycznym doświadczeniem a próbą zrozumienia relacji, które umożliwiają życie.
Wystawa *Odpowiedzialność kwiatów* kieruje uwagę ku przeszłości i przyszłości relacji człowieka z naturą. To nie tylko przywrócenie roślinom należnego miejsca w naszym polu widzenia, ale również zakwestionowanie samego sposobu, w jaki porządkujemy świat – z człowiekiem w centrum, a pozostałymi formami życia w roli tła. Kwiaty przypominają, że istnienie nie jest samowystarczalne: rozwija się dzięki współzależności, a ta może być zarówno źródłem wzrostu, jak i zagrożenia. Dostrzec roślinę to zatem coś więcej niż rozpoznać jej kształt czy docenić urodę. To uznać jej odrębność i przynależność do świata, którego nie stworzyliśmy i nad którym nie sprawujemy pełnej kontroli.
Dickinson pisała w jednym z listów: „Travel why to Nature, when she dwells with us? Those who lift their hats shall see her, as devout do God” – „Po co podróżować do Natury, skoro mieszka pośród nas? Ci, którzy uchylą przed nią kapelusza, dostrzegą ją – tak jak pobożni dostrzegają Boga”. Natura nie jest tu odległym celem wyprawy. Jest obecnością, której możemy nie zauważać, choć pozostaje tuż obok. By ją dostrzec, potrzebujemy uwagi, pokory i gotowości do zmiany perspektywy.
„Odpowiedzialność kwiatów” zaprasza do takiego właśnie spojrzenia. Do spotkania z roślinami nie tylko jako formami, lecz także jako uczestnikami wspólnego świata. Do namysłu nad tym, co niewidoczne, a niezbędne; nad życiem, które nieustannie odpowiada na warunki swojego istnienia; i nad odpowiedzialnością, która nie musi oznaczać wyłącznie ludzkiego obowiązku wobec przyrody, ale może zaczynać się od uznania, że sami jesteśmy częścią większej całości.
Być może właśnie wtedy kwiat przestaje być jedynie piękny. Staje się ważny.
„Odpowiedzialność kwiatów”
Ramy czasowe wystawy: 22.08-25.10.2026
Artystka: Ewa Goral Ewa Goral Prevka
Kurator: Dagmara Giej-Rusnak Daga Giej
𝐙𝐚𝐩𝐫𝐚𝐬𝐳𝐚𝐦𝐲 𝐧𝐚 𝐨𝐩𝐫𝐨𝐰𝐚𝐝𝐳𝐚𝐧𝐢𝐚 𝐤𝐮𝐫𝐚𝐭𝐨𝐫𝐬𝐤𝐢𝐞:
• 11 października (niedziela), godz. 15:00
• 16 października (piątek), godz. 17:00 – spotkanie z artystką
• 22 października (czwartek), godz. 17:00
